Kancelaria Adwokacka Wrocław

Czy dziedziczę po mężu/ żonie albo ojcu/ matce?

Strona główna » Blog » Czy dziedziczę po mężu/ żonie albo ojcu/ matce?

Czy dziedziczę po mężu / żonie albo ojcu / matce?

Wielokrotnie tematem porad prawnych udzielanych w kancelarii adwokackiej we Wrocławiu i Leśnej (ok. Lubania) są zagadnienia dziedziczenia ustawowego i testamentowego, mające swoją regulację w Ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, z póżn. zm.; dalej: k.c.).

Aby po rozmowie mogli Państwo wrócić do omawianych z adwokatem reguł dziedziczenia, postanowiłem przygotować lapidarne przypomnienie zasad dziedziczenia. Cykl rozpoczną informacje o dziedziczeniu ustawowym. Będzie ono mieć miejsce jeżeli spadkodawca nie pozostawił po sobie ważnego testamentu albo gdy osoby powołane do dziedziczenia w testamencie nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami.

Dziedziczą dzieci i małżonek

Zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Oznaczmy zatem:

  • „S” – Spadkodawca – osoba, po której następuje dziedziczenie;
  • „M” – Małżonek spadkodawcy „S”;
  • „D¹,D²,D³” – Dziecko / Dzieci Spadkodawcy „S”;
  • „Z¹,Z²,Z³…” – dalsi zstępni spadkodawcy „S”, tj.: Z¹ będące dzieckiem „D” (wnuk spadkodawcy „S”), Z² będące dzieckiem Z¹ (prawnuk spadkodawcy „S”).

To, że dzieci spadkodawcy dziedziczą w pierwszej kolejności znaczy, że jeżeli spadkodawca nie miał małżonka (np. rozwiódł się, bądź jeżeli małżonek zmarł przed spadkodawcą), dziedziczyć po nim będą tylko jego dzieci. (Dziedziczące dzieci wyłączają od dziedziczenia wszystkich dalszych krewnych spadkodawcy, np. rodziców, rodzeństwo). Nie ma przy tym znaczenia, czy dziedziczące dziecko pochodzi z małżeństwa spadkodawcy, czy też jest dzieckiem pozamałżeńskim.

Następnie, art. 931 § 2 k.c stanowi, że jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

Jeżeli zatem dziecko „D¹” nie dożyło otwarcia spadku po „S”, wówczas po „S” dziedziczyć będzie „Z¹” – wnuk. Jeżeli zaś i wnuk „Z¹” nie dożył otwarcia spadku, to dziedziczyć będzie „Z²” – prawnuk. (Na marginesie wspomnę, że np. wnuk Z¹ [który jest dzieckiem D¹] może odrzucić spadek po D¹, a jednocześnie dziedziczyć majątek po „S”. Dzieje się tak dlatego, że taki zstępny posiada niezależne tytuły do dziedziczenia: dziedziczy bowiem jako dziecko po swoim ojcu / matce, a nadto jako wnuk po swoim dziadku / babci).

Dziedziczenie małżonków

Ustawa wyraźnie stanowi, że do kręgu spadkobierców ustawowych należy też małżonek spadkodawcy. Zatem tzw. ex-małżonek nie dziedziczy po swoim byłym małżonku, tak samo jak z kręgu spadkobierców wyklucza prawomocnie orzeczona separacja (art. 935¹ k.c.), unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu (art. 18 k.r.o.) lub ustalenie nieistnienia małżeństwa (art. 2 k.r.o.).

Niemniej jednak, jeżeli małżonkowie pozostawali w tzw. faktycznej separacji (ale nie rozwiedli się), to, co do zasady, pozostaje to bez znaczenia z punktu widzenia dziedziczenia ustawowego i małżonkowie dziedziczą po sobie.

Sprawa o rozwód lub separację, a spadek i dziedziczenie

Choć nie są to sytuacje częste, warto wspomnieć o możliwej śmierci jednego z małżonków w trakcie postępowania rozwodowego lub separacyjnego. W takiej sytuacji, pomimo formalnego istnienia małżeństwa, małżonek „M” (pozostały przy życiu) jest wyłączony od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji (z winy „M”), a żądanie to było uzasadnione. Warto zwrócić uwagę, że żądanie wyłączenie małżonka „M” od dziedziczenie nie będzie przysługiwać, jeżeli spadkodawca żądał orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie.

Co istotne, wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na mocy orzeczenia sądu. Małżonek wyłączony od dziedziczenia traktowany jest tak, jakby nie dożył chwili otwarcia spadku. Proces o wyłączenie małżonka od dziedziczenia jest niejako kontynuacją procesu rozwodowego.  Sąd zatem będzie oceniać czy nastąpił trwały i zupełni rozkład pożycia małżeńskiego, a nadto czy nastąpił on z winy małżonka „M” (który pozostał przy życiu). Wyłączenia może żądać każdy z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia w zbiegu z małżonkiem (czyli np. dzieci, dalsi zstępni). Termin do wytoczenia powództwa wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku, nie więcej jednak niż jeden rok od otwarcia spadku.

Tak przedstawia się dziedziczenie tzw. I grupy spadkobierców. Z zawodowego doświadczenia wiem, że znaczna część spraw spadkowych wymaga fachowej pomocy prawnej adwokata i nie muszą Państwo latami zmagać się z nimi sami. W razie pytań proszę o nawiązanie kontaktu w dogodny sposób – mailowo bądź telefonicznie.

Kontakt

Zgoda na przetwarzanie danych osobowych

Kancelaria Adwokacka Wrocław

ul czysta 7/3,  50-013

+48-71-75-75-567

Kancelaria Adwokacka Leśna

ul Lubańska 3,  59-820

+48-75-75-10-069 kancelaria@adwokatilnicki.pl